Satrançta puan enflasyonu var mı?

Kimseyi kaynak göstermek yerine on dört yıllık FIDE listesini saydık. Puanlar şişmiyor. Çok hafif biçimde eriyor.

Şikâyet eski ve nettir: bugünün 2000’i eskinin 2000’i değil, puanlar yukarı kayıyor ve unvanlar ucuzluyor. Bunu sınamanın bariz yolu aşağıdaki tablo — FIDE geçmiş aylık listelerinin hepsini yayımlıyor, biz de 2013’ten itibaren her ocak ayını indirip aktif oyuncuları saydık. Havuzun ortancası 1904’ten 1711’e düşüyor. Bu bir cevap gibi görünüyor ama değil, çünkü havuzun kendisi aynı yıllarda iki katından fazla büyüdü: 90.783 aktif oyuncudan 211.925’e. Yeni gelenler zayıf giriyor ve zaten puanı olanlara ne olursa olsun ortayı aşağı çekiyor. Herkes puan kazanırken ortancanın düşmesi tamamen mümkündür, tersi de öyle. Bu tablo tartışmayı bitiremez, hiçbir versiyonu da bitiremez.

FIDE standart havuzu, her ocak ayı

Ocak	Aktif oyuncu	Ortanca puan	İlk 100 ortalaması	2700 ve üzeri
2013	90.783	1.904	2.702	48
2014	101.330	1.873	2.704	50
2015	114.178	1.822	2.703	45
2016	134.689	1.770	2.702	42
2017	152.748	1.722	2.705	44
2018	161.955	1.692	2.704	42
2019	167.608	1.663	2.703	41
2020	173.542	1.636	2.699	37
2021	188.388	1.625	2.699	37
2022	149.377	1.643	2.697	38
2023	151.718	1.613	2.697	40
2024	174.450	1.572	2.693	36
2025	194.644	1.722	2.688	30
2026	211.925	1.711	2.682	33

Bu yüzden başka bir soru sorduk: aynı insanlara ne oldu? Her oyuncunun hiç değişmeyen bir FIDE kimliği var, dolayısıyla Ocak 2025 listesindeki bir oyuncu Ocak 2026’daki aynı oyuncuyla eşleştirilebilir ve fark doğrudan okunabilir. Kimse girmiyor, kimse çıkmıyor; bileşim sorunu kurgu gereği ortadan kalkıyor. Kullanılabilir on yıl boyunca ortanca oyuncu yılda üç puan kaybediyor. Kazanmıyor — kaybediyor. Buna güvenmenin nedeni ikinci tabloda: hareket her yaşta aynı değil. 18 yaş altı tipik bir yılda 29 puan kazanıyor, ki gelişmek tam olarak böyle görünür. Bütün yetişkin dilimleri kaybediyor ve kayıp yaşla birlikte büyüyerek 50 yaş üstünde yılda on bir puana çıkıyor. Puanlar yetişkinlerden gençlere akıyor, çünkü gelişenler gençler ve puan havuzu neredeyse sıfır toplamlı. Bu, hafif bir deflasyonun biçimidir ve sistemin başka bir yerden almadığı puanı dağıttığı bir okuma yoktur.

Aynı oyuncular bir yıl sonra — ölçülen 10 yıl için tipik

Yaş	Ortanca puan değişimi
18 yaş altı	+29
18–29	+5
30–39	-4
40–49	-6
50 ve üzeri	-11

Her rakam, iki ocak listesi arasında FIDE kimlikleri eşleştirilerek yapılan 10 yıllık ölçümün ortancasıdır. Üç yıl dışarıda bırakıldı, nedeni de şu. ⁦2020–2021⁩ arasında eşleşen oyuncuların %45,4’i bir yıl sonra birebir aynı puana sahipti — normal bir yılda bu oran yaklaşık %1. İstikrarlı değillerdi, oynamıyorlardı: masa başı satranç durmuştu. ⁦2021–2022⁩ arasında eşleşen oyuncuların %35,4’i bir yıl sonra birebir aynı puana sahipti — normal bir yılda bu oran yaklaşık %1. İstikrarlı değillerdi, oynamıyorlardı: masa başı satranç durmuştu. ⁦2024–2025⁩ arasında ortanca bir yılda 155 puan hareket etti ve hareket ölçeğin altında +367, üstünde -7 idi. Partiler oynamak böyle bir eğim üretmez; bir kural değişikliği üretir.

Bunun söyleyemeyeceği iki şey var. Oyuncuların gerçekten eskisinden güçlü olup olmadığını söyleyemez — bir puan sizi yalnızca oynadığınız insanlara karşı ölçer, dolayısıyla tekdüze biçimde gelişen bir havuz hiçbir şey göstermez ve motorlar ile veri tabanları çağının tam da bunu yapmış olması makuldür. Ayrıca çevrimiçi puanlar hakkında hiçbir şey söylemez; onlar her sitede bambaşka bir ölçektir. Chess.com sayınızla FIDE sayınız uyuşmuyorsa bu enflasyon değil, iki ayrı cetveldir. Söylediği şey şudur: asıl korku — FIDE puanlarının şiştiği, sayıyı korumanın zamanla kolaylaştığı — tam tersinedir. Elit sütunları bunu en açık haliyle söylüyor: 2013’te 2700 ve üzeri 48 oyuncu vardı, bugün 33 var ve ilk yüz oyuncunun ortalaması on dört yıl öncesinden 20 puan daha düşük.

Sık sorulanlar

Yani bugünün 2000’i 2013’ün 2000’i ile aynı mı?

Bu ölçüme göre korumak biraz daha zor. Otuzlarındaki 2000 puanlı bir oyuncu daha kötü oynamadan havuza yılda dört puan kaptırıyor, dolayısıyla sayıyı on yıl korumak yavaş yavaş gelişmek demek. Bu enflasyonun tersidir, ama etki küçük — kimsenin soyulduğunu düşünmesine gerek yok.

Peki neden herkes hiç olmadığı kadar çok 2700 var diyor?

Çünkü bu pencere açılmadan önceki uzun bir dönem boyunca doğruydu. Ölçtüğümüz on dört yılda sayı ters yöne gitti: 2013’te 2700 ve üzeri 48 oyuncu, bugün 33 ve ilk yüzün ortalaması 2702’ye karşı 2682. 2005’te doğru olan bir argüman, kimse yeniden kontrol etmeden 2026’da tekrarlanıyor.

On dört yılın üçü neden atıldı?

Çünkü ikisi bir salgını, biri bir kural değişikliğini ölçüyor — ve bunu biz değil veriler söylüyor. Dışarıda bırakılan iki salgın yılında eşleşen oyuncuların %45’i ve %35’i on iki ay sonra bit bit aynı puana sahipti; normal her yıl %1 civarında. Üçüncü yıl herkesi ortancada +155 kaydırdı ve bu kayma ölçeğin altından üstüne doğru bir eğim izledi. Üçü de puanların oynayarak kaymasını ölçmüyor, bu yazının ölçtüğünü iddia ettiği tek şey de bu.

FIDE’nin kendi yayımladığı standart puan listelerinden sayıldı; 2013–2026 arasında her ocak ayı, yalnızca aktif oyuncular. Yıldan yıla rakamlar, ardışık listeler arasında oyuncuları FIDE kimliğiyle eşleştirir. 2026-08-02 tarihinde ölçüldü; hiçbir oyuncu, kimlik veya doğum yılı yayımlanmaz — yalnızca sayımlar ve ortancalar.